Osteochondroza lędźwiowa jest przewlekłą chorobą zwyrodnieniowo-dystroficzną kręgosłupa lędźwiowego, wpływającą na struktury krążków międzykręgowych i sąsiadujących kręgów lędźwiowych. Dotyka głównie osoby w wieku produkcyjnym. Objawia się różnymi objawami, z których głównymi są bóle w dolnej części pleców i nóg, ograniczenie ruchów w dolnej części pleców. Do diagnostyki wykorzystuje się takie metody badawcze jak: radiografię, tomografię komputerową czy rezonans magnetyczny odcinka lędźwiowego kręgosłupa. W tym artykule dowiesz się więcej o przyczynach, objawach i metodach diagnozowania osteochondrozy kręgosłupa lędźwiowego.
Osteochondroza jest skutkiem starzenia się organizmu. Niektóre objawy tej choroby można znaleźć u niemal każdej osoby (!), począwszy od 25. roku życia. Jednak nasilenie tych zmian, szybkość ich postępu i stopień objawów klinicznych zależą od wielu powodów, przede wszystkim od tego, jak zdrowy tryb życia dana osoba prowadzi. Umiarkowana aktywność fizyczna, obowiązkowe poranne ćwiczenia, prawidłowa postawa ciała podczas wykonywania szeregu prac (ogrodnictwo, budowa, banalne sprzątanie domu itp.), materac ortopedyczny – to punkty, które zapobiegają rozwojowi osteochondrozy odcinka lędźwiowego kręgosłupa.
Według statystyk osteochondroza kręgosłupa jest przyczyną bólu pleców w 80% przypadków.
Jak rozwija się osteochondroza?
Cały kręgosłup składa się z pojedynczych kręgów, pomiędzy którymi znajdują się krążki międzykręgowe. Oznacza to, że pomiędzy dwoma kręgami znajduje się jeden dysk. Dysk składa się z jądra miąższowego i pierścienia włóknistego. Rdzeń zawiera dużo wody i zapewnia amortyzację i elastyczność kręgosłupa. Włóknisty pierścień znajduje się wzdłuż obwodu jądra miażdżystego, jakby trzymał je w sobie.
Przy długotrwałym zwiększonym obciążeniu jądra miażdżystego zmienia ono swoje właściwości fizjologiczne, traci wodę i wysycha, a z czasem ulega sekwestracji: dysk spłaszcza się, a trzony kręgów zbliżają się do siebie. Wraz z takimi procesami w jądrze miażdżystym pierścień włóknisty traci swoją elastyczność i zaczyna wybrzuszać się pod wpływem obciążeń mechanicznych. Nazywa się to występem. Następnie włóknisty pierścień pęka, a jądro miażdżyste wypada przez powstałe pęknięcia: pojawia się przepuklina dysku. Odcinek dwóch sąsiadujących kręgów i znajdujący się pomiędzy nimi dysk, zwany segmentem kręgosłupa, nabywa nadmierną ruchliwość, zwiększając w ten sposób obciążenie sąsiednich segmentów. Przeciążenie sąsiadujących segmentów powoduje w nich podobny proces patologiczny. Zmiany te nazywane są osteochondrozą.
Aby w jakiś sposób zapewnić stabilność kręgosłupa, wzdłuż krawędzi trzonów kręgowych tworzą się narośla kostne, zwiększając obszar podparcia. Zjawisko to nazywa się spondylozą. Zmiany w stawach międzykręgowych nazywane są spondyloartrozą. Zwykle wszystkie trzy patologie - osteochondroza, spondyloza, spondyloartroza - idą obok siebie.
Powody
Co powoduje osteochondrozę? Obecnie istnieje kilka teorii jego występowania:
- teoria mechaniczna: być może za główny powód należy uznać regularne zwiększone obciążenie kręgosłupa. Dlatego osteochondroza jest niemal obowiązkowym losem ładowaczy, górników, budowniczych i osób o podobnych zawodach. Występowanie osteochondrozy odcinka lędźwiowego wiąże się głównie ze zginaniem i podnoszeniem ciężkich przedmiotów, wymuszonymi niewygodną pozycją podczas pracy;
- Kolejnym czynnikiem rozwoju może być nieprawidłowa postawa, siedzenie w niewłaściwej pozycji, co jest szczególnie ważne w przypadku osób pracujących umysłowo;
- czasami rolę odgrywają dziedziczne cechy struktury kręgosłupa i odżywianie jego poszczególnych struktur;
- teoria traumatyczna: każdy uraz kręgosłupa (nawet najdrobniejszy) może wywołać proces zwyrodnieniowy;
- hormonalne zaburzenia metaboliczne i choroby endokrynologiczne mogą niekorzystnie wpływać na metabolizm w tkankach kręgosłupa i przyczyniać się do rozwoju osteochondrozy;
- Teoria wieku zakłada naturalne zużycie dysków w trakcie ich życia.
Rzadko tylko jedna z tych teorii jest w stanie wyjaśnić występowanie osteochondrozy w każdym konkretnym przypadku. Najczęściej winnych jest kilka czynników jednocześnie.
Nadwaga odgrywa ważną rolę w występowaniu osteochondrozy kręgosłupa lędźwiowego, ponieważ sama w sobie jest przeciążeniem kręgosłupa. Im wyższy wskaźnik masy ciała (stopień otyłości), tym zwykle wyraźniejsze są zmiany w kręgosłupie. Inne przyczyny wywołujące pojawienie się osteochondrozy obejmują:
- siedzący tryb życia;
- niezdrowa dieta (fast foody, nadmiar słodyczy, żywność przetworzona: wszystko to prowadzi do braku równowagi mikroelementów) i brak płynów;
- nieprawidłowości w budowie kręgosłupa (na przykład obecność dodatkowego kręgu lędźwiowego);
- ciągłe noszenie butów na wysokich obcasach;
- ciąża (z powodu nadmiernego obciążenia kręgosłupa lędźwiowego);
- nagłe zaprzestanie szkolenia osób zawodowo zajmujących się sportem;
- palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu: jako czynniki przyspieszające proces starzenia się organizmu.
Objawy
Głównym objawem osteochondrozy kręgosłupa lędźwiowego jest ból. Charakter bólu, miejsce jego powstania i kierunek rozprzestrzeniania się zależą od tego, które receptory ulegają podrażnieniu, to znaczy od tego, jak poważne są zmiany w dysku i otaczających tkankach, czy występuje wypukłość czy przepuklina, w którym kierunku uformował się wypukłość i tak dalej.
W osteochondrozie kręgosłupa lędźwiowego występują zespoły odruchowe i uciskowe.
Zespoły odruchowe rozwijają się w przypadkach, gdy podrażnione są receptory włóknistego pierścienia dotkniętego dysku, więzadeł i torebek stawowych znajdujących się w pobliżu. Nazywa się je odruchami, ponieważ oprócz bólu towarzyszą im zmiany odruchowe mięśniowo-naczyniowe, wegetatywno-naczyniowe lub neurodystroficzne, to znaczy podrażnienie za pomocą odruchów przenoszone jest na inne struktury, powodując objawy głównie z tkanek miękkich.
Zespoły uciskowe powstają w wyniku ucisku (ucisku) korzeni nerwowych, naczyń krwionośnych lub rdzenia kręgowego na skutek zmian powstałych podczas osteochondrozy.
Zespoły odruchowe kręgosłupa lędźwiowego
Lumbago (lumbago): ostry, nagły ból w okolicy lędźwiowej, który pojawia się podczas niezdarnego ruchu lub w momencie wysiłku fizycznego (znacznie rzadziej – bez wyraźnej przyczyny). Uważa się, że występowanie lumbago jest związane z ruchem jądra miażdżystego w obrębie pierścienia włóknistego, czyli rozwija się w początkowych stadiach osteochondrozy. Ból jest często opisywany jako „lumbago” lub „kołek utkwiony w dolnej części pleców”. Pacjenci zamierają w pozycji, w której złapał ich ból. Najmniejszy ruch powoduje wzmożony ból (kichanie, kaszel, próba przewrócenia się w łóżku, poruszanie nogą). Jeśli dana osoba znajdowała się w pozycji pochylonej w momencie rozwoju lumbago (co zdarza się najczęściej), nie może się wyprostować. Silne napięcie mięśniowe pojawia się odruchowo w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Wzdłuż kręgów w tym obszarze wyczuwalny jest grzbiet mięśniowy, który czasami jest widoczny gołym okiem bez dotykania, napięcie mięśni jest tak wyraźne. Palpacja jest bolesna dla pacjenta. To zwiększone napięcie mięśniowe odgrywa rolę unieruchamiającą, chroniąc dotknięty odcinek lędźwiowy przed patologiczną ruchomością, która może spowodować pogorszenie stanu. Naturalne skrzywienie kręgosłupa w odcinku lędźwiowym (lordoza) jest spłaszczone, a skrzywienie boczne (skolioza) możliwe jest na skutek napięcia mięśni.
Lumbodynia – kolejny zespół odruchowy na poziomie lędźwiowym. Termin ten oznacza również obecność bólu w okolicy lędźwiowej. Ale w przeciwieństwie do lumbago ból nie pojawia się ostro, ale stopniowo, przez kilka godzin, a nawet dni. Ból jest tępy i kłujący, o umiarkowanej intensywności, nasilający się podczas ruchu, podczas siedzenia, stania lub przy przechodzeniu z jednej pozycji do drugiej. Leżenie na plecach z poduszką pod dolną częścią pleców przynosi pewną ulgę, jednak bierne unoszenie wyprostowanej nogi w tej pozycji powoduje wzmożony ból w dolnej części pleców (objaw Lassegue’a). Palpacja odcinka lędźwiowego kręgosłupa jest bolesna, ale odruchowe napięcie mięśni jest mniej wyraźne niż w przypadku lumbago, a czasami jest całkowicie nieobecne. Ruch w odcinku lędźwiowym kręgosłupa jest ograniczony, ale możliwy. Oznacza to, że pacjent może schylać się i na boki do pewnego poziomu (wtedy ból się nasila).
Lumboischialgia – inny rodzaj zespołu odruchowego na poziomie lędźwiowym. Termin ten odnosi się do bólu w okolicy lędźwiowej, promieniującego do pośladka i nogi (wzdłuż powierzchni pleców). Ból ma różny charakter, przeważnie jest bolesny, ale może okresowo się nasilać, przypominając „strzelanie” w nodze. Podobnie jak w przypadku lumbodynii, zwiększa się ona przy każdym ruchu, chodzeniu, wysiłku i zmniejsza się w pozycji leżącej na plecach. Objaw Lassegue’a jest zwykle dodatni. Bolesne jest dotykanie odcinka lędźwiowego kręgosłupa, podobnie jak ucisk w określonych punktach (na przykład na środku linii oddzielającej pośladek od uda, pośrodku tylnej części uda, pośrodku dołu podkolanowego). W mięśniach dolnej części pleców występuje napięcie. Skręty do przodu i na boki są ograniczone.
Zespoły uciskowe kręgosłupa lędźwiowego
Charakterystyka kliniczna zależy od tego, która struktura zostanie poddana kompresji.
Pomiędzy kręgami w każdym otworze międzykręgowym znajdują się korzenie nerwowe (nerwy rdzeniowe): lewy i prawy. Jeśli patologiczne formacje w osteochondrozie kręgosłupa lędźwiowego (głównie przepukliny dysku) uciskają korzenie, rozwija się radikulopatia, której objawy są różne dla każdego korzenia. Cechą charakterystyczną wszystkich radikulopatii odcinka lędźwiowego jest wzmożony ból podczas kichania, kaszlu, ruchów w dolnej części pleców (szczególnie przy pochylaniu się do przodu), obecność napięcia mięśniowego w odcinku lędźwiowym oraz ograniczenie ruchów w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Najczęstsze rodzaje radikulopatii kręgosłupa lędźwiowego to:
- radikulopatia L1, L2, L3: ból pojawia się w dolnej części pleców, promieniując do przedniej wewnętrznej części uda. W tej samej okolicy mogą wystąpić parestezje (uczucie pełzania, drętwienie), zaburzona jest powierzchowna wrażliwość (ostry dotyk nie różni się od zwykłego dotyku, zanika uczucie zimna i gorąca). Odruch kolanowy maleje, ujawnia się osłabienie mięśnia czworogłowego uda;
- radikulopatia L4: ból z dolnej części pleców promieniuje do przedniej dolnej części uda, wewnętrznej powierzchni stawu kolanowego i nieco niżej wzdłuż wewnętrznej powierzchni podudzia. W tych samych obszarach odczuwa się parestezje i utratę (zmniejszenie) powierzchownej wrażliwości. Osłabienie rozwija się również w mięśniu czworogłowym uda, odruch kolanowy maleje;
- radikulopatia L5: jedna z częstych lokalizacji. Ból promieniuje do pośladka, wzdłuż zewnętrznej krawędzi uda, wzdłuż przedniej zewnętrznej powierzchni podudzia do wewnętrznej krawędzi stopy i dużego palca. Tutaj odczuwa się parestezje, upośledzona jest powierzchowna wrażliwość i przenoszony jest tutaj ból podczas kichania i kaszlu. Ponadto trudno jest wyprostować duży palec u nogi, ponieważ mięsień wykonujący tę czynność jest unerwiony przez korzeń L5. Czasami trudno jest stanąć na pięcie z wysuniętą stopą;
- radikulopatia S1: również powszechna w osteochondrozie kręgosłupa lędźwiowego. Ból promieniuje do pośladka, wzdłuż zewnętrznej tylnej krawędzi uda, wzdłuż zewnętrznej krawędzi podudzia do zewnętrznej krawędzi stopy i piątego palca, pięty. Obszary te charakteryzują się uczuciem parestezji i zmniejszoną powierzchowną wrażliwością. Odruch Achillesa ulega osłabieniu. Kiedy korzeń ten jest uszkodzony, rozwija się osłabienie mięśni podudzi i zginaczy stóp, co utrudnia stanie i chodzenie na palcach.
Możliwy jest jednoczesny rozwój radikulopatii kilku korzeni, jest to szczególnie typowe dla L5, S1. Zdarza się, że jedna przepuklina uciska kilka korzeni.
Jeśli przepuklina dysku wybrzusza się do tyłu, może wywierać nacisk na rdzeń kręgowy. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy przepuklina jest zlokalizowana w górnej części odcinka lędźwiowego, ponieważ poniżej drugiego kręgu lędźwiowego nie ma rdzenia kręgowego (tam korzenie rdzenia kręgowego są ściskane i rozwija się zespół ogona końskiego).
Jeśli naczynia odcinka lędźwiowego dostarczające krew do rdzenia kręgowego zostaną poddane uciskowi, wówczas w przypadku ostrego zaburzenia krążenia rozwija się w nich udar kręgosłupa, a przy długotrwałym ucisku - mielopatia. Mielopatia objawia się obustronnym osłabieniem mięśni nóg, zaczynającym się od stopy i stopniowo postępującym w górę. Zaburzone jest czucie w nogach, zanika odruch Achillesa, a później odruch kolanowy. Mogą wystąpić zaburzenia układu moczowego (częste, „naglące” parcie wymagające natychmiastowego zaspokojenia, nietrzymanie moczu).
Metody diagnostyczne
Rozpoznanie osteochondrozy kręgosłupa lędźwiowego opiera się na danych klinicznych oraz danych z dodatkowych metod badawczych. Kluczową rolę odgrywają takie metody jak:
- RTG kręgosłupa lędźwiowego;
- tomografia komputerowa kręgosłupa lędźwiowego;
- Rezonans magnetyczny kręgosłupa lędźwiowego.
Rentgen kręgosłupa lędźwiowego należy wykonać w 2 wzajemnie prostopadłych projekcjach – bezpośrednio tylnej i bocznej. Takie obrazy pozwalają zobaczyć kształt, kontury i budowę trzonów kręgowych, wysokość i kształt krążków międzykręgowych, anomalie w budowie kręgosłupa i naturalne krzywizny. Aby uwidocznić stawy międzykręgowe i otwory międzykręgowe, zdjęcia rentgenowskie wykonuje się w projekcjach ukośnych. W celu wykrycia patologicznej ruchomości poszczególnych odcinków lędźwiowych (co jest oznaką osteochondrozy) wykonuje się badanie RTG w ramach badań funkcjonalnych, czyli w pozycji zgięcia i wyprostu kręgosłupa. Zwykle zmiana wysokości krążków międzykręgowych w odcinku przednim lub tylnym jest wyraźnie widoczna zgodnie z kierunkiem pochylenia ciała; w przypadku osteochondrozy, ze względu na blok funkcjonalny jednego z segmentów, wysokość dysku nie zmienia się ani podczas zgięcia, ani wyprostu. W przypadku patologicznej ruchliwości określa się przemieszczenie kręgów do przodu lub do tyłu. Do głównych radiologicznych objawów osteochondrozy zalicza się zwężenie przestrzeni międzykręgowej, patologiczną ruchliwość i przemieszczenie trzonów kręgów, odkładanie się soli w tkance krążka (zwapnienie), powstawanie brzeżnych narośli trzonów kręgów, zagęszczenie kręgu na granicy z dotkniętym dyskiem (stwardnienie podchrzęstne). Rentgen kręgosłupa lędźwiowego jest rutynową metodą badawczą, która stopniowo traci na znaczeniu w obliczu aktywnego wprowadzania nowych i bardziej informatywnych metod badawczych (CT i MRI). Obecnie jako przesiewową metodę diagnostyczną wykorzystuje się zdjęcia rentgenowskie okolicy lędźwiowej.
Tomografię komputerową kręgosłupa lędźwiowego wykonuje się również za pomocą promieni rentgenowskich, ale narażenie organizmu na promieniowanie jest znacznie mniejsze niż w przypadku promieni rentgenowskich. Badanie przeprowadza się leżąc na stole specjalnego urządzenia – tomografu komputerowego; jest to całkowicie bezbolesne. Powstałe obrazy są przetwarzane za pomocą komputera i pozwalają zobaczyć znacznie więcej struktur niż w przypadku radiografii kręgosłupa.
MRI to technika wykorzystująca promieniowanie elektromagnetyczne do tworzenia obrazów. Badanie wykonuje się także w pozycji leżącej na stole wsuwanym do komory tomografu. MRI jest nieszkodliwe i bezbolesne.
Tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny kręgosłupa lędźwiowego pozwala zobaczyć wszystkie struktury kręgosłupa, dokładnie zbadać krążki międzykręgowe (zarówno jądro miażdżyste, jak i pierścień włóknisty) oraz otwory międzykręgowe, zawartość kanału kręgowego. Nawet niewielkie wysunięcie krążka międzykręgowego nie pozostanie niezauważone. Metody te (zwłaszcza MRI) pozwalają określić kierunek przepukliny dysku, jeśli występuje, oraz stopień ucisku korzeni nerwowych i rdzenia kręgowego. Zatem te metody badawcze są znacznie bardziej pouczające w diagnostyce osteochondrozy kręgosłupa lędźwiowego niż radiografia. Ponadto umożliwiają diagnostykę nie tylko osteochondrozy, ale także innych chorób (guzów, zaburzeń krążenia w rdzeniu kręgowym, ropni, wrodzonych wad budowy kręgosłupa i rdzenia kręgowego), co jest istotne przy przeprowadzaniu diagnostyki różnicowej przyczyn bólów pleców.
Osteochondroza kręgosłupa lędźwiowego to choroba, która najczęściej powoduje bóle pleców. W rzeczywistości jest to zniszczenie krążków międzykręgowych. Z powodu osteochondrozy kręgosłupa lędźwiowego osoba często traci zdolność do pracy, ponieważ oprócz bólu choroba może prowadzić do upośledzenia ruchomości kręgosłupa, niemożności siedzenia, stania i chodzenia. Objawy tej choroby są niespecyficzne i wymagają dodatkowych metod badawczych, aby dokładnie potwierdzić diagnozę. Najbardziej pouczającą i bezpieczną z nowoczesnych metod diagnozowania osteochondrozy jest MRI kręgosłupa.